ABD ile Suudi Arabistan, Riyad yönetiminin sivil nükleer enerji programını geliştirmesine imkân sağlayacak kapsamlı bir iş birliği anlaşmasına imza attı. Anlaşma, Amerikan şirketlerinin Suudi Arabistan’daki nükleer enerji projelerinde daha geniş rol üstlenmesinin önünü açarken, uranyum zenginleştirme ihtimali nedeniyle tartışmaları da beraberinde getirdi.
ABD Enerji Bakanı Chris Wright ile Suudi Arabistan Enerji Bakanı Abdulaziz bin Selman tarafından imzalanan anlaşmanın 30 yıllık bir iş birliği çerçevesi oluşturduğu bildirildi. ABD yönetimi, mutabakatın nükleer güvenlik ve silahların yayılmasının önlenmesine ilişkin yüksek standartları içerdiğini savundu.
Anlaşmanın tam metni henüz açıklanmadı
İki ülke arasında imzalanan metnin tüm ayrıntıları kamuoyuyla paylaşılmadı. Ancak uluslararası basında yer alan haberlere göre anlaşma, ortak teknik çalışmaların ardından Suudi Arabistan’ın kendi topraklarında uranyum zenginleştirmesine izin verebilecek hükümler içeriyor.
Uranyum zenginleştirme işlemi nükleer enerji santrallerinde kullanılacak yakıtın üretilmesini sağlarken, yüksek seviyelere ulaştırılması halinde askeri amaçlarla da kullanılabiliyor. Bu nedenle anlaşmanın denetim ve güvence hükümleri yakından takip ediliyor.
Amerikan şirketlerine yeni fırsatlar sunacak
ABD Enerji Bakanlığı, anlaşmanın Amerikan nükleer enerji şirketleri için milyarlarca dolarlık yeni ticari fırsatlar oluşturacağını belirtti.
Westinghouse başta olmak üzere ABD merkezli şirketlerin Suudi Arabistan’ın kurmayı planladığı nükleer santrallerin inşasında ve teknik altyapısında görev alabileceği değerlendiriliyor. Washington yönetimi böylece Çin ve Rusya’nın Suudi Arabistan’ın nükleer enerji sektöründeki etkisini sınırlandırmayı hedefliyor.
Nükleer silahlanma riski tartışılıyor
Nükleer silahların yayılmasının önlenmesi alanında çalışan uzmanlar, Suudi Arabistan’ın uranyum zenginleştirme kapasitesine sahip olmasının Orta Doğu’daki güvenlik dengelerini etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
Eleştirilerin odağında, anlaşmanın Birleşik Arap Emirlikleri ile yapılan ve ülke içinde uranyum zenginleştirilmesini yasaklayan önceki ABD anlaşmasından daha esnek hükümler içermesi bulunuyor.
Bazı uzmanlar, Suudi Arabistan’ın gelecekte kendi nükleer yakıtını üretmesinin bölgesel bir silahlanma yarışına zemin hazırlayabileceğini savunuyor.
Kongre anlaşmayı inceleyecek
Anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için ABD Kongresi’nin inceleme sürecinden geçmesi gerekiyor. Demokratların yanı sıra bazı Cumhuriyetçi Kongre üyelerinin de uranyum zenginleştirme ve denetim koşulları nedeniyle anlaşmaya itiraz edebileceği belirtiliyor.
ABD yönetimi ise anlaşmanın nükleer silahların yayılması riskini artırmayacağını ve iş birliğinin yalnızca barışçıl amaçlarla yürütüleceğini savunuyor.
Kongredeki inceleme sürecinin ardından anlaşmanın nihai hükümleri ve Suudi Arabistan’a tanınacak nükleer faaliyet yetkilerinin daha net hale gelmesi bekleniyor.
