Nepal ile Çin’in Tibet bölgesi arasındaki sınır hattını vuran ve yerleşimleri adeta haritadan silen sel felaketine ilişkin yeni bulgular ortaya çıktı. İlk saatlerde depremle ilişkilendirilen afetin, aslında Himalayalar’daki dev bir buzul ve kaya kütlesinin çökmesiyle başladığı belirlendi.
Son verilere göre felakette en az 165 kişi hayatını kaybetti. Nepal ve Tibet tarafında haber alınamayanların sayısı ise 1300’ü aşmış durumda. Arama kurtarma çalışmaları devam ettiği için bilançonun değişebileceği belirtiliyor.
Deprem sanıldı, gerçek sonradan ortaya çıktı
Felaketin yaşandığı sırada bölgede güçlü bir sismik hareket kaydedilmesi, ilk değerlendirmelerde deprem ihtimalini öne çıkardı. Nepal makamları da başlangıçta bir depremin heyelanı tetiklemiş olabileceğini açıkladı.
Ancak ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu’nun (USGS) ayrıntılı incelemesinde bölgede deprem meydana gelmediği ortaya çıktı. Sismik cihazların kaydettiği hareketin, dev buz ve kaya kütlesinin çökmesinden kaynaklandığı tespit edildi. Bu dev kütle hareketi, ölçümlerde yaklaşık 5,2 büyüklüğünde sismik olay olarak kayda geçti.
Buzul 1200 metre aşağıya çöktü
Uydu görüntülerine göre buzulun yaklaşık 5 bin 200 metre rakımdaki bölümünden büyük bir buz ve kaya parçası koptu.
Yaklaşık 1200 metre aşağıya düşen kütle, beraberinde kaya, toprak ve tortuyu da sürükleyerek Lhende Nehri’ne ulaştı. Dev enkaz nehrin önünü geçici olarak kapattı.
Doğal set kırılınca dev sel oluştu
Nehrin önünün kapanmasının ardından su, oluşan doğal setin arkasında birikmeye başladı. Basınca dayanamayan setin parçalanmasıyla birlikte su, buz, kaya ve çamurdan oluşan dev kütle vadi boyunca aşağı doğru ilerledi.
Böylece buzul çökmesiyle başlayan olay; kaya ve enkaz akışı, nehir yatağının kapanması ve ardından ani sel şeklinde zincirleme bir afete dönüştü. Trishuli Nehri’nin seviyesinin yalnızca 30 dakika içerisinde yaklaşık 9 metre yükseldiğibildirildi.
Yerleşimler dakikalar içinde sular altında kaldı
Sel suları Timure ve Syapru Besi başta olmak üzere çok sayıda yerleşimi vurdu. Evler, araçlar, köprüler ve enerji tesisleri su ve çamurun altında kaldı.
İlk tespitlere göre yaklaşık 40 kilometrelik yol ile 19 köprü zarar gördü. Çin tarafındaki Gyirong sınır bölgesi de kaya ve çamur kütlelerinden ağır şekilde etkilendi.
Yüzlerce turistten haber alınamıyor
Felaketin meydana geldiği bölgenin önemli trekking rotalarına ve Tibet’teki Kailash Dağı’na giden güzergâhlara yakın olması nedeniyle kayıplar arasında çok sayıda yabancı turist bulunuyor.
Nepal’de 823 kişiyle bağlantı kurulamadığı, bunların 579’unun Nepalli ve yabancı turistlerden oluştuğu bildirildi. Tibet tarafında ise 558 kişinin kayıp olduğu açıklandı.
Himalayalar için yeni tehlike uyarısı
Bilim insanları, bu özel buzul çökmesinin doğrudan iklim değişikliğinden kaynaklandığının henüz kesin olarak söylenemeyeceğini vurguluyor.
Ancak Himalayalar’daki hızlı buz kaybının dağ yamaçlarını daha istikrarsız hale getirdiğine dikkat çekiliyor. Bölgede buzulların son yıllarda daha hızlı erimesi, benzer ani sel ve buzul çökmesi risklerinin gelecekte artabileceği endişesini güçlendiriyor.
