TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Ticaret Bakanlığı ile bağlı kuruluşlarının 2027 yılı bütçesi görüşülürken esnaf kredileri, kooperatiflere sağlanan destekler ve dış ticaret politikaları ele alındı. YENİ Parti İstanbul Milletvekili Özgür Karabat, esnaf ve kooperatifler için ayrılan kaynakları yetersiz buldu; dış ticaret açığı ve ithalat verilerine dikkat çekti. Komisyonda ayrıca sebze ve meyve sektöründeki soruşturmalar, ihracat kısıtlamaları ve esnafın artan maliyetleri gündeme geldi.
AK Parti Samsun Milletvekili Mehmet Muş’un başkanlık ettiği toplantıda Ticaret Bakanı Ömer Bolat, bakanlığın faaliyetleri, dış ticaret göstergeleri, ihracat ve ithalattaki gelişmeler ile ticaret politikaları hakkında sunum yaptı. Milletvekillerine 2027 bütçe teklifi de aktarıldı. Komisyonun gündeminde ayrıca bakanlık bütçesinin yanı sıra 2025 yılı kesin hesabı ve Sayıştay Raporu bulunuyor.
Dış Ticaret Açığı Ve Destekler Gündemde
Karabat, 2003-2025 döneminde Türkiye’nin dış ticaret açığının yaklaşık 1 trilyon 530 milyar dolara ulaştığını belirterek bu tablonun yurt dışına kaynak aktarımı anlamına geldiğini savundu. Açığın 22 yılda dört katına çıktığını söyleyen Karabat, ihracat miktarındaki gerilemenin bütçe teklifinde de yer aldığını, bu yıl için yüzde 3,5’e düşüş öngörüldüğünü ve birim fiyatında yüzde 50 artış beklendiğini aktardı.
İhracatın dünya ticaretindeki payının 2002’de yüzde 0,55 olduğunu, 2023’te yüzde 1,08’e yükseldiğini ve şimdi yüzde 1,04’e gerilediğini dile getiren Karabat, Türkiye’nin ithalattaki payının yüzde 1,4 düzeylerinde olduğunu söyledi. Karabat’ın verdiği sıralamaya göre Türkiye ihracat payında dünyada 31’inci, ithalat payında 21’inci, dış ticaret açığında ise beşinci sırada. Milletvekili, rekor söyleminin ihracat yerine ithalat için geçerli olduğunu öne sürdü.
Esnaf kredilerine ilişkin rakamları da eleştiren Karabat, 2025’te yüzde 75,8 olan oranın 2027 için yüzde 80 olarak öngörüldüğünü, enflasyon beklentisinin ise yüzde 21 olduğunu belirtti. Kooperatif kurulması hedefinin 305’ten 170’e indirildiğini, kooperatiflere yıllık 80 milyon lira destek ayrıldığını ve kooperatifçilik eğitimi alacak kadın sayısının 608’den 100’e düşürüldüğünü kaydetti. Bu hedeflerin esnaf ve kooperatiflere verilen önceliği gösterdiğini savundu.
Sektör Soruşturmaları Ve İhracat Kısıtlamaları
Yeni Yol Grup Başkanı Mehmet Emin Ekmen, sebze ve meyve dağıtımı yapan 41 şirketin yöneticileri hakkında yürütülen soruşturmayı gündeme taşıdı. İşçilik maliyetlerinin yükseldiği dönemde sektöre işçilik desteği verilmesi gerektiğini ifade eden Ekmen, aksi halde ihracat yapılsa bile kârlılık sağlanamayacağını söyledi.
Ekmen’in aktardığına göre soruşturmadaki yöneticiler arasında 15’i çürük ürünleri toplayıp meyve fabrikalarına veren, 12’si yalnızca ihracat yapan, 12-13’ü ise iç piyasaya ürün sağlayan firmalarda çalışan kişiler bulunuyor. Ekmen, bu şirketlerin vergi kaçırma veya vergiden kaçınma iddialarıyla karşılaşabileceğini, ancak iç piyasada fiyat manipülasyonu yapmakla suçlanamayacaklarını savundu. 39 kişinin tutuklu olduğunu belirterek operasyonların hasat dönemine denk gelmesinin ürün alımını ve firmaların işleyişini aksattığını, bunun ihracat ve iç piyasa rakamlarına yansıyabileceğini dile getirdi.
Yeni Yol Hatay Milletvekili Necmettin Çalışkan ise işletmelerin Ticaret Bakanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı için iki ayrı raporlama sistemi yürütmek zorunda kaldığını belirtti. İşletmelerin üzerindeki yükün azaltılmasını isteyen Çalışkan, Rekabet Kurumu’nun yetkilerinin sınırları içinde kalması gerektiğini söyledi; beyaz et ve hal komisyoncularına yönelik operasyonları da haksız uygulamalar olarak nitelendirdi.
Çalışkan, ürün fiyatlarındaki artış gerekçesiyle ihracatın yasaklanmasına ya da yerli üreticinin gelirini korumak amacıyla ithalata izin verilmesine karşı çıktı. Zeytinyağı ve beyaz ette benzer durumlar yaşandığını belirten milletvekili, tavuk eti fiyatları gerekçe gösterilerek Nisan 2024’ten Temmuz 2026’ya kadar uygulanan yasağın operasyonların ardından kısmen hafifletildiğini, ancak üreticilerin hâlâ istedikleri koşullarda ihracat yapamadığını söyledi. Bakanlık düzenlemeleri ile gümrüklerdeki uygulamaların farklılaşabildiğini de kaydetti.
Esnafın Maliyet Ve Prim Yükü
MHP İzmir Milletvekili Tamer Osmanoğlu, Türkiye’nin ticarette ilerleme kaydettiğini ancak mevcut durumun hedeflenen seviyede olmadığını ifade etti. Esnaf ve sanatkârların desteklenmesi için kredi, vergi ve prim teşviklerinin artırılmasını isteyen Osmanoğlu, yeni girişimcilerin ekonomiye kazandırılması, esnafa rehberlik hizmetlerinin sürdürülmesi ve desteklerin daha verimli hale getirilmesi gerektiğini söyledi.
CHP Denizli Milletvekili Gülizar Biçer Karaca ise yükselen kira, elektrik, su, doğal gaz ve akaryakıt giderlerinin esnaf üzerindeki etkisini anlattı. Denizli’de ziyaret ettiği bir caddede esnafın elektrik masrafı nedeniyle dükkân ışıklarını yakamadığını ve kapı önünde beklediğini aktardı.
Karaca, nüfusu 62 binin üzerinde olan Çivril’de bir toptancı esnafının bir günde 2 bin liralık satış yaptığını, bir mini market sahibinin de bir haftada 3 bin 800 lira satış gerçekleştirebildiğini söyledi. Denizli’deki esnafın yüzde 77’sinin yüksek miktarda Bağ-Kur prim borcu bulunduğunu belirten Karaca, borçların faizsiz ertelenmesi talebini dile getirerek esnafın prim yükünü nasıl karşılayacağını sordu.
