Türkiye’nin önemli enerji tedarikçilerinden İran ile yaptığı uzun vadeli doğal gaz anlaşmasında kritik tarihe gelindi. İki ülke arasında 2001 yılında yürürlüğe giren 25 yıllık sözleşmenin süresi 30 Temmuz 2026 tarihinde sona erecek.
Anlaşma kapsamında Türkiye, İran’dan boru hattı aracılığıyla yılda yaklaşık 9-10 milyar metreküp doğal gaz ithal ediyor. Sanayi tesislerinin ihtiyacından konutların ısınmasına kadar birçok alanda kullanılan İran gazı, Türkiye’nin enerji arzı bakımından önemli kaynaklardan biri olarak öne çıkıyor.
Gaz akışı yakından takip edilecek
Sözleşmenin devam edip etmeyeceğine ilişkin henüz kamuoyuna açıklanmış resmi bir karar bulunmuyor. Anlaşmanın imzalandığı dönemde BOTAŞ’ta üst düzey görevlerde bulunan kaynaklar, 30 Temmuz sabahı boru hattındaki gaz akışının belirleyici olacağını ifade etti.
Kaynaklara göre gaz sevkiyatının devam etmesi, sözleşmenin uzatıldığına işaret edecek. Akışın durması halinde ise 25 yıllık doğal gaz anlaşmasının sona erdiği değerlendirilecek.
Sözleşmede otomatik uzatmaya ilişkin maddelerin bulunduğu da belirtiliyor. Tarafların, anlaşmanın bitiş tarihinden önce sözleşmeyi yenilemeyeceklerini bildirmemeleri halinde mevcut şartların beş yıl daha devam edebileceği ifade ediliyor. Ancak Türkiye veya İran’ın geçmiş yıllarda bu yönde resmi bir süreç başlatıp başlatmadığı bilinmiyor.
Türkiye doğal gazda dışa bağımlı
Türkiye’nin yıllık doğal gaz tüketimi yaklaşık 55-60 milyar metreküp seviyesinde bulunuyor. Yerli üretimin toplam ihtiyacı karşılamakta yetersiz kalması nedeniyle tüketilen gazın büyük bölümü ithalat yoluyla temin ediliyor.
Doğal gaz ithalatı Rusya, İran ve Azerbaycan’dan boru hatlarıyla gerçekleştirilirken ABD başta olmak üzere farklı ülkelerden sıvılaştırılmış doğal gaz da satın alınıyor.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun 2025 yılı doğal gaz piyasası raporuna göre Türkiye, geçen yıl toplam 58,4 milyar metreküp doğal gaz ithal etti. İthalat miktarı 2024 yılına göre yüzde 11,73 arttı.
Rusya, yüzde 36,27’lik payla Türkiye’nin en fazla doğal gaz aldığı ülke oldu. İran’dan ise 7,7 milyar metreküp gaz ithal edildi. İran’ın toplam ithalat içindeki payı yüzde 13,2 olarak kayıtlara geçti. Azerbaycan ikinci, ABD ise üçüncü sırada yer aldı.
LNG ithalatı da yükseldi
Türkiye, 2025 yılında uzun vadeli anlaşmalar ve spot piyasa üzerinden yaklaşık 17 milyar metreküp LNG ithalatı gerçekleştirdi. Sıvılaştırılmış doğal gazın toplam ithalat içindeki payı yüzde 29,30 seviyesine ulaştı.
Enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesine yönelik adımlar sürerken İran’dan boru hattıyla gelen doğal gazın özellikle arz güvenliği açısından önemli olduğu belirtiliyor. Boru hattı sevkiyatları, LNG’ye kıyasla düzenli ve doğrudan enerji tedariği sağlaması nedeniyle stratejik değer taşıyor.
İran geçmiş yıllarda özellikle kış aylarında teknik sorunlar ve artan iç tüketim gerekçesiyle Türkiye’ye gönderdiği doğal gaz miktarını zaman zaman azaltmıştı. Buna rağmen İran, Türkiye’nin önemli doğal gaz tedarikçileri arasındaki yerini korudu.
Türkiye-İran doğal gaz anlaşmasının geleceğine ilişkin resmi açıklamanın sözleşmenin sona erme tarihi olan 30 Temmuz’da veya bu tarihten kısa süre sonra yapılması bekleniyor.
