Haber: Batuhan Dükel / Kamera: Dursun Alkaya
(ANTALYA) - Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK), Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında 'Adil Geçiş Sosyal Politika Önerileri'ni kamuoyuyla paylaştı. DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, iklim kriziyle mücadelede dönüşümün maliyetinin işçilere yüklenmemesi gerektiğini belirterek, 'Dönüşümün maliyeti işçilerin ücretlerinden ve tükettiği temel mallardan değil, sermayenin karından ve servetinden karşılanmalıdır' dedi.
Döşemealtı Belediyesi Yeşilpark Kültür Merkezi'nde düzenlenen toplantıya, dünyanın farklı ülkelerinden sendika temsilcileri katıldı. Toplantıda DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu'nun yanı sıra Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu Afrika Bölgesi (ITUC-Africa) Program Koordinatörü Rhoda Boateng ve Kanada Québec İşçi Federasyonu (FTQ) Genel Sekreteri Olivier Carrière konuştu.
ÇERKEZOĞLU: CUMHURİYET VE DEMOKRASİ İŞÇİ SINIFININ KIRMIZI ÇİZGİSİDİR
Konuşmasına, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü ölümünün 88'inci yılında anarak başlayan Çerkezoğlu, Cumhuriyet'in Türkiye açısından demokrasiye ve yurttaşlığa geçişte önemli bir adım olduğunu belirtti.
Türkiye'de temel hakların, sendikal hakların ve ifade özgürlüğünün baskı altında olduğunu savunan Çerkezoğlu, 'Cumhuriyet ve demokrasi işçi sınıfının kırmızı çizgisidir' ifadelerini kullandı.
Çerkezoğlu, İzmir'in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda meydana gelen ve 17 işçinin yaşamını yitirdiği patlamaya da değinerek, hayatını kaybeden işçilerin ailelerine başsağlığı, yaralılara acil şifa diledi.
İş cinayetlerinin önlenebilir olduğuna dikkati çeken Çerkezoğlu, 'Önlenebilir olduğu halde önlenmeyen, göz göre göre gelen işçi ölümleri kaza değil cinayettir' dedi. Çerkezoğlu, patlamaya ilişkin getirilen yayın yasağını da eleştirerek, işçi ölümlerinin nedenlerinin, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin ve denetimlerin sorgulanması gerektiğini vurguladı.
'İKLİM KRİZİ SADECE BİR ÇEVRE MESELESİ DEĞİL, BİR SINIF MESELESİDİR'
İklim krizinin yalnızca çevresel değil, ekonomik ve toplumsal bir sorun olduğunu belirten Çerkezoğlu, krizin sonuçlarının işçi sınıfını daha ağır etkilediğini söyledi.
İklim krizinin kapitalist üretim ilişkileriyle bağlantılı olduğunu savunan Çerkezoğlu, daha fazla kar elde etme amacıyla doğal kaynakların tüketildiğini belirtti. Türkiye'de termik santraller için ormanların kesildiğini, tarım arazileri ile su kaynaklarının maden ve enerji şirketlerine tahsis edildiğini ifade etti.
İklim krizinin işçiler üzerindeki etkilerine değinen Çerkezoğlu, kuraklığın gıda fiyatlarını, enerji krizlerinin elektrik ve ısınma giderlerini artırdığını, yüksek enflasyon ve eriyen ücretlerle birlikte işçi ailelerinin geçim koşullarının ağırlaştığını söyledi.
Çerkezoğlu, şöyle konuştu:
'İklim krizi bize göre sadece bir çevre meselesi değil, aynı zamanda bir emek meselesi, bir gelir dağılımı meselesi. Yani özünde iklim krizi bir sınıf meselesi. Dönüşümün, işçi sınıfının ihtiyaçları görmezden gelinerek uygulanması halinde iklim krizini önlemeye çalışırken yeni bir işsizlik ve güvencesizlik dalgasıyla ve nihayetinde daha büyük bir bölüşüm krizinin ortaya çıkmasıyla karşı karşıyayız.'
Adil geçişin yalnızca işçilerin dönüşümün olumsuz sonuçlarından korunması anlamına gelmediğini belirten Çerkezoğlu, işçilerin ve sendikaların karar alma süreçlerinin doğrudan tarafı olması gerektiğini ifade etti.
Çerkezoğlu, dönüşümün maliyetinin kim tarafından karşılanacağının da temel meselelerden biri olduğunu belirterek, bu maliyetin sermayenin karından ve servetinden karşılanmasını istedi.
'ADİL GEÇİŞ İKTİDARIN BELGELERİNDE BİR SÖZ OLARAK DURUYOR'
Türkiye'de iklim politikalarının çalışanların ihtiyaçlarını yeterince dikkate almadığını savunan Çerkezoğlu, hükümetin yeşil dönüşüme ilişkin yaklaşımını eleştirdi.
İklim stratejileri, eylem planları ve İklim Kanunu'nda adil geçiş kavramına yer verildiğini ancak gelir güvencesi, toplu pazarlık, sendikal haklar ve iş güvenliği konusunda somut adımlar atılmadığını ifade eden Çerkezoğlu, şunları söyledi:
'Adil geçiş iktidarın belgelerinde bir söz olarak duruyor ama çalışma hayatı açısından bir yol haritasına dönüşmüyor. COP31, adil geçişin genel bir ilke olmaktan çıkıp hangi haklarla, hangi kurumlarla ve hangi finansmanla hayata geçeceğinin konuşulacağı önemli bir dönem.'
Türkiye'nin COP31'e ev sahipliği yaparken kendi işçilerinin karşı karşıya olduğu riskleri görmezden gelemeyeceğini belirten Çerkezoğlu, 'COP31 sadece devletlerin ve büyük sermaye gruplarının taahhütlerini sıraladığı bir sahne olarak kalmamalıdır' dedi.
DİSK'in iklim krizinin yükünün işçi sınıfına yıkılmasına karşı mücadele edeceğini belirten Çerkezoğlu, adil geçişin üretimin, mülkiyetin, enerjinin, bakımın ve bölüşümün demokratik ve ekolojik biçimde yeniden düzenlenmesini gerektirdiğini söyledi.
DİSK'TEN DOKUZ BAŞLIKTA ADİL GEÇİŞ ÖNERİSİ
Çerkezoğlu, DİSK tarafından hazırlanan 'Adil Geçiş Sosyal Politika Önerileri'ni dokuz ana başlıkta açıkladı.
İlk olarak kamuculuğun güçlendirilmesi gerektiğini belirten Çerkezoğlu, enerji, toplu ulaşım, bakım ve sağlık gibi alanlarda kamunun yalnızca düzenleyici değil, doğrudan yatırımcı ve güvenceli istihdam sağlayıcı olması gerektiğini ifade etti.
İkinci başlıkta iş güvencesine dikkat çeken Çerkezoğlu, yeşil dönüşümden etkilenen işçilerin öncelikle mevcut işlerinin korunmasını, dönüşümün önceden planlanmasını ve çalışanların aynı iş yerinde veya aynı sektörde eşdeğer işlere geçirilmesini istedi.
Üçüncü başlığın gelir güvencesi olduğunu söyleyen Çerkezoğlu, işsizlik sigortası, kısa çalışma ödeneği, emeklilik ve sağlık güvencelerinin dönüşümden etkilenen işçileri koruyacak biçimde yeniden düzenlenmesi gerektiğini belirtti.
Dördüncü başlıkta iklim krizinin işçi sağlığı ve güvenliği üzerindeki etkilerine değinen Çerkezoğlu, aşırı sıcaklık ve hava kirliliği gibi risklerde çalışanlara ücret kaybı olmadan çalışmama hakkı tanınmasını, işverenlerin önlem alma yükümlülüklerinin yasal güvenceye kavuşturulmasını talep etti.
Beşinci başlıkta çalışma mevzuatının dönüşüme uygun hale getirilmesi gerektiğini belirten Çerkezoğlu, iş güvencesi, feshe karşı koruma, tazminat, sendikal haklar ve grev hakkına ilişkin bağlayıcı yasal düzenlemeler yapılmasını istedi.
Altıncı başlıkta sendikaların karar alma süreçlerine katılımını değerlendiren Çerkezoğlu, yalnızca bilgilendirme ve danışmanın gerçek bir sosyal diyalog anlamına gelmeyeceğini, sendikaların müzakere süreçlerinde söz ve karar sahibi olması gerektiğini ifade etti.
Yedinci başlıkta toplumsal cinsiyet eşitliğine yer veren Çerkezoğlu, iklim krizinin ve afetlerin kadınların bakım yükünü artırdığını, bu nedenle kadınların güvenceli istihdamını ve eşitliğini sağlayacak politikaların hayata geçirilmesi gerektiğini söyledi.
Sekizinci başlıkta mevsimlik tarım işçileri, kuryeler, göçmen işçiler, kayıt dışı çalışanlar ve gençlerin iklim krizinin sonuçlarından daha ağır etkilendiğine dikkat çeken Çerkezoğlu, bu kesimlerin sosyal koruma kapsamına alınması gerektiğini belirtti.
Dokuzuncu başlıkta ise COP31'de adil geçiş konusunda somut ve bağlayıcı taahhütler alınması gerektiğini ifade eden Çerkezoğlu, COP30'da Brezilya'nın Belém kentinde kurulması kararlaştırılan Adil Geçiş Mekanizması'nın takvimi, finansmanı ve izleme göstergeleriyle işler hale getirilmesini istedi.
Çerkezoğlu, bütün bu taleplerin uygulanabilmesi için sendikal örgütlenmenin önündeki fiili ve yasal engellerin kaldırılması gerektiğini vurguladı.
'ADİL GEÇİŞİ TOPLU PAZARLIĞIN STANDART BİR KONUSU YAPMAYI TAAHHÜT EDİYORUZ'
Adil geçişin yalnızca hükümetlerin uygulayacağı kamu politikalarıyla sınırlı kalmaması gerektiğini belirten Çerkezoğlu, sendikaların toplu iş sözleşmeleri yoluyla da işçilerin haklarını güvence altına alabileceğini söyledi.
Hükümetlerin ve işverenlerin gerekli düzenlemeleri geciktirebileceğini ifade eden Çerkezoğlu, toplu iş sözleşmelerinin bu süreçte önemli bir araç olduğunu vurguladı.
DİSK'in ikinci bir tutum belgesi olarak 'Adil Geçiş Politika Belgesi'ni kabul ettiğini açıklayan Çerkezoğlu, şunları kaydetti:
'Biz DİSK olarak bir adım daha atıyoruz bugün. DİSK Adil Geçiş Politika Belgesi isimli ikinci bir tutum belgesini kabul ediyoruz. Ve tüm sendikalarımızla birlikte toplu sözleşmelerimizde bu konuda hükümler koymak ve bununla beraber adım atmayı taahhüt ediyoruz.'
DİSK'in 16'ncı ve 17'nci genel kurullarında alınan kararlara dayanan bu belgeyle yeni bir sendikal mücadele hattı oluşturduklarını ifade eden Çerkezoğlu, 'Bu belgeyle adil geçişi toplu pazarlığın standart bir konusu yapmayı taahhüt ediyoruz' dedi.
Çerkezoğlu, aşırı sıcaklık, sel, afetler ve hava kirliliği gibi iklim risklerinin yanı sıra kadınların, gençlerin, göçmenlerin ve kayıt dışı çalışanların farklı ihtiyaçlarının da toplu iş sözleşmelerinde gündeme getirileceğini belirtti.
COP31'in DİSK açısından yalnızca izlenecek bir diplomasi süreci olmadığını söyleyen Çerkezoğlu, sendikaların doğrudan müdahil olması gereken bir mücadele alanı olduğunu ifade etti.
BOATENG: TAVSİYELERİN ÖTESİNE GEÇMELİ, BAĞLAYICI TAAHHÜTLER ALMALIYIZ
Toplantıda konuşan Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu Afrika Bölgesi (ITUC-Africa) temsilcisi Rhoda Boateng, adil geçiş konusunda Türkiye'deki sendikalarla dayanışma içerisinde olduklarını belirtti.
İşçilerin karşı karşıya bulunduğu sorunların yalnızca Türkiye'ye özgü olmadığını ifade eden Boateng, benzer sorunların dünyanın farklı bölgelerindeki fabrikalarda, limanlarda ve diğer iş yerlerinde yaşandığını söyledi.
İklim politikalarının oluşturulmasında sendikaların katılımının sınırlı kaldığına dikkat çeken Boateng, uluslararası iklim konferanslarında sendikal hareketin girişimleriyle bazı ilerlemeler sağlandığını ancak bunların yeterli olmadığını belirtti.
Boateng, Afrika'daki işçilerin korunması açısından tavsiyeler yerine bağlayıcı taahhütlere ihtiyaç duyulduğunu, adil geçiş planlarının sendikalarla müzakere edilmesi, finansmanının sağlanması ve bağımsız biçimde izlenmesi gerektiğini vurguladı.
İş güvencesi, işçi sağlığı ve güvenliği, mesleki becerilerin geliştirilmesi ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin adil geçişin temel unsurları olduğunu belirten Boateng, dönüşümden etkilenecek bütün kesimlerin karar alma süreçlerine dahil edilmesi gerektiğini ifade etti.
Boateng ayrıca, 10 Kasım dolayısıyla Mustafa Kemal Atatürk'ün anılmasına değinerek, adil geçişin demokratik katılım temelinde gerçekleştirilmesinin önemini vurguladı.
CARRIÈRE, 10 KASIM'DA SAAT 09.05'TE YAŞADIKLARINI ANLATTI
Kanada Québec İşçi Federasyonu (FTQ) Genel Sekreteri Olivier Carrière ise konuşmasının başında, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün ölüm yıl dönümü olan 10 Kasım'da yaşadığı bir anıyı paylaştı.
Sabah saat 09.05'te trafikte bulunduklarını, araçların durduğunu ve korna sesleri duyduğunu anlatan Carrière, Atatürk'ün anısına gerçekleştirilen saygı duruşunun ve bu özel günün anlamının kendisine açıklanmasından etkilendiğini belirtti. Carrière, Türkiye'nin kuruluş tarihi ve demokrasi mücadelesi hakkında bilgi edinmenin kendisi açısından anlamlı olduğunu ifade etti.
DİSK'in adil geçiş önerilerini değerlendiren Carrière, belgeyi okuduklarında benzer bir metni kendilerinin de hazırlayabileceklerini düşündüklerini belirterek, farklı ülkelerde yaşasalar da işçilerin karşılaştığı sorunların ortak olduğunu söyledi.
Québec İşçi Federasyonu'nun 34 sendika aracılığıyla 600 binden fazla işçiyi temsil ettiğini, üyelerinin yüzde 75'inin özel sektörde, yüzde 25'inin ise kamu sektöründe çalıştığını belirten Carrière, adil geçişin yalnızca işini kaybeden çalışanların korunmasıyla sınırlı olmadığını vurguladı.
İklim krizinin çalışma koşullarını, yaşam alanlarını ve ekonomik ilişkileri doğrudan etkilediğini ifade eden Carrière, Kanada'da da işçilerin dönüşümün maliyetini üstlenmek zorunda kaldığını savundu.
Kanada'nın petrol üreticisi bir ülke olduğunu hatırlatan Carrière, petrol sektöründe çalışan işçilerin işlerini kaybetme endişesi nedeniyle adil geçiş politikalarına mesafeli yaklaşabildiğini anlattı.
Sendikaların bu nedenle çalışanlarla doğrudan iletişim kurması gerektiğini belirten Carrière, işçilerin dönüşümün mağduru değil, çözümün parçası olması gerektiğini söyledi.
Carrière, hükümetlerin ekonomik sistemin işlemesini sağlayan işçilerin taleplerine yeterince önem vermediğini savunarak, adil geçişin bütün çalışanların karar süreçlerine katıldığı ve hiçbir kesimin geride bırakılmadığı bir dönüşüm anlamına geldiğini ifade etti.
