Obezitenin belirlenmesinde uzun yıllardır kullanılan vücut kitle indeksinin (VKİ) tek başına yeterli olmadığına ilişkin yeni bilimsel bulgular ortaya çıktı. Çin, İngiltere, ABD ve İspanya'dan toplam 844 bin 108 yetişkinin sağlık verilerinin incelendiği uluslararası araştırma, yalnızca boy ve kilo üzerinden yapılan değerlendirmelerin bazı kişilerde obeziteyi gözden kaçırabildiğini, bazı kişilerde ise obezite sınıflandırmasına gereğinden fazla yol açabildiğini gösterdi.
Bilimsel dergi Nature'da 11 Kasım 2026 tarihinde yayımlanan çalışmada, obezitenin değerlendirilmesinde bel çevresi, bel-boy oranı ve aşırı yağlanmanın organ fonksiyonları üzerindeki etkilerinin de dikkate alınması gerektiği belirtildi.
Araştırmacılar, yeni yaklaşımın obeziteye bağlı sağlık risklerinin daha doğru belirlenmesine ve kişiye uygun tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini ifade etti.
Dört Ülkeden 844 Bin 108 Kişinin Verileri İncelendi
King's College London öncülüğünde yürütülen uluslararası araştırmada Çin, İngiltere, ABD ve İspanya'daki dört büyük araştırma grubunun verileri değerlendirildi.
Toplam 844 bin 108 yetişkinin sağlık bilgilerinin incelendiği çalışmada, geleneksel vücut kitle indeksine dayalı obezite sınıflandırması ile daha kapsamlı ölçümlere dayanan yeni yaklaşım karşılaştırıldı.
Araştırmanın amacı, yalnızca boy ve kilo üzerinden yapılan hesaplamaların obeziteyi belirlemede ne ölçüde yeterli olduğunu ve farklı tanı yöntemlerinin uzun vadeli sağlık sonuçlarıyla ilişkisini ortaya koymaktı.
Vücut Kitle İndeksi Tek Başına Yeterli Olmayabilir
Vücut kitle indeksi, kişinin kilogram cinsinden ağırlığının metre cinsinden boyunun karesine bölünmesiyle hesaplanıyor.
Yetişkinlerde 30 ve üzerindeki VKİ değeri, geleneksel sınıflandırmada obezite göstergesi olarak kabul ediliyor.
Ancak bu hesaplama, vücuttaki yağ miktarını, yağın hangi bölgelerde toplandığını veya fazla yağ dokusunun organlara zarar verip vermediğini doğrudan göstermiyor.
Örneğin kas kütlesi yüksek bir kişinin vücut kitle indeksi yüksek çıkabilirken, normal veya fazla kilolu aralığında bulunan başka bir kişinin karın bölgesinde sağlık açısından risk oluşturabilecek düzeyde yağlanma bulunabiliyor.
Yeni araştırma, bu nedenle obezite değerlendirmesinde ek ölçümlerin kullanılmasının önemine dikkat çekti.
Obezite Bazı Kişilerde Gözden Kaçıyor
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri, yalnızca vücut kitle indeksine dayalı değerlendirmelerde ortaya çıkan sınıflandırma farklılıkları oldu.
Dört ülkedeki araştırma gruplarında VKİ'nin tek başına kullanılması, katılımcıların yüzde 5,2 ila yüzde 8,6'sında obezitenin yeni ölçütlere göre eksik belirlenmesine yol açtı.
Buna karşılık katılımcıların yüzde 1,2 ila yüzde 3,1'i, yalnızca VKİ kullanıldığında obezite kapsamında değerlendirilirken ek ölçümlerle aynı sınıflandırmaya girmedi.
Bel çevresi ve bel-boy oranının değerlendirmeye eklenmesiyle obezite yaygınlığı, araştırma gruplarına göre yüzde 3,3 ila yüzde 7,4 oranında daha yüksek hesaplandı.
Bu sonuçlar, tek bir ölçüm yönteminin herkesin sağlık durumunu aynı doğrulukla yansıtmayabileceğini gösterdi.
Obezite İki Ayrı Kategoride Değerlendirildi
Araştırmada, 2025 yılında The Lancet Diabetes & Endocrinology bünyesindeki uluslararası uzman komisyonunun önerdiği yeni obezite tanı çerçevesi incelendi.
Bu yaklaşımda obezite, klinik obezite ve klinik öncesi obezite olmak üzere iki ayrı kategoride değerlendiriliyor.
Klinik obezite, aşırı yağlanmanın organ işlevlerinde bozulmaya veya günlük yaşam aktivitelerinde önemli kısıtlılıklara neden olduğu durumu ifade ediyor.
Klinik öncesi obezite ise vücutta aşırı yağlanma bulunmasına rağmen organ fonksiyonlarının henüz belirgin biçimde etkilenmediği, ancak ilerleyen dönemde sağlık sorunları gelişme riskinin bulunduğu durumu tanımlıyor.
Bu ayrımın, obezitesi bulunan herkesin aynı sağlık riskine veya aynı tedavi ihtiyacına sahip olmadığını daha iyi ortaya koyabileceği belirtiliyor.
Klinik Obezitede Ölüm Riski Daha Yüksek Bulundu
Araştırmacılar, yeni sınıflandırmanın uzun vadeli sağlık sonuçlarıyla ilişkisini de değerlendirdi.
Sonuçlara göre klinik obezite grubunda bulunan kişilerde ölüm riski, klinik öncesi obezite grubundakilere kıyasla belirgin biçimde daha yüksek bulundu.
Klinik obezitenin, yeni tanı çerçevesine göre obezite kapsamında değerlendirilen kişilerin yaklaşık yüzde 23 ila yüzde 31'ini oluşturduğu belirlendi.
Bu grubun toplam yetişkin katılımcılar içindeki oranı ise araştırma gruplarına göre yüzde 5,6 ile yüzde 10,9 arasında değişti.
Bulgular, obezitenin yalnızca vücut ağırlığına göre değil, kişinin mevcut sağlık durumuna göre de değerlendirilmesinin önemini ortaya koydu.
Klinik Öncesi Obezitesi Olanların Çoğunda Hastalık İlerlemedi
Çalışmanın uzun dönemli sonuçları da dikkat çekti.
Araştırmaya göre başlangıçta klinik öncesi obezite grubunda bulunan kişilerin yüzde 77 ila yüzde 91'i, 10 yıllık takip süresinde klinik obeziteye ilerlemedi.
Bu bulgu, aşırı yağlanması bulunan herkesin aynı süreçte organ fonksiyon bozukluğu geliştirmediğini gösterdi.
Ancak araştırmacılar, klinik öncesi obezitenin tamamen zararsız kabul edilmemesi gerektiğini vurguladı.
Bu gruptaki kişilerin sağlık risklerinin bireysel olarak değerlendirilmesi ve gerekli durumlarda koruyucu sağlık hizmetlerinden yararlanması gerektiği belirtildi.
Bel Çevresi Ölçümü Neden Önemli?
Yeni araştırmada bel çevresi ve bel-boy oranının obezite değerlendirmesinde önemli ek bilgiler sağlayabildiği gösterildi.
Özellikle karın bölgesinde biriken yağ dokusu, metabolik sağlık açısından risk oluşturabiliyor.
Bel çevresi ölçümü, vücut kitle indeksinin tek başına ortaya koyamadığı yağ dağılımına ilişkin bilgi sağlayabiliyor.
Bununla birlikte bel çevresinin tek başına ölçülmesi de tüm sağlık risklerini belirlemek için yeterli değil. Araştırmacılar, farklı ölçümlerin kişinin klinik durumu ve organ fonksiyonlarıyla birlikte değerlendirilmesini öneriyor.
Uzmanlardan Kişiye Özel Tedavi Vurgusu
Araştırmanın kıdemli yazarlarından King's College London Öğretim Üyesi Prof. Francesco Rubino, obezite tanısında kullanılan ölçümlerin kişilerin gerçek sağlık ihtiyaçlarını belirleyebilmesi gerektiğine dikkat çekti.
Rubino, yalnızca vücut kitle indeksine bakılarak bir kişinin obeziteye bağlı hastalık yaşayıp yaşamadığının veya gelecekte hangi risklerle karşılaşacağının tam olarak anlaşılamayacağını belirtti.
Yeni sınıflandırmanın, tedaviye ihtiyaç duyan kişilerle önleyici sağlık hizmetlerinden yararlanabilecek kişilerin daha doğru ayrılmasına katkı sağlayabileceğini ifade etti.
Araştırmacılar, tedavi kararlarının yalnızca kilo değerine göre değil, kişinin sağlık durumu ve bireysel riskleri doğrultusunda verilmesi gerektiğini vurguladı.
Obezite Tanısında Kurallar Hemen Değişecek mi?
Araştırma, obezite tanısına ilişkin uluslararası tartışmalara önemli bilimsel veriler sunsa da mevcut tanı yöntemlerinin bütün ülkelerde hemen değişeceği anlamına gelmiyor.
Yeni yaklaşımın sağlık sistemlerinde uygulanabilmesi için klinik değerlendirme yöntemlerinin, tanı süreçlerinin ve tedavi protokollerinin ilgili sağlık otoriteleri tarafından ele alınması gerekiyor.
Vücut kitle indeksi ise kolay uygulanabilen ve yaygın kullanılan bir tarama yöntemi olmaya devam ediyor.
Bilim insanları, VKİ'nin tamamen terk edilmesinden ziyade bel çevresi, vücut yağ dağılımı ve organ sağlığına ilişkin değerlendirmelerle desteklenmesini öneriyor.
Obeziteyle Mücadelede Yeni Bir Yaklaşım Gündemde
Dört ülkede 844 bin 108 yetişkinin verileriyle gerçekleştirilen araştırma, obezitenin değerlendirilmesinde yalnızca kilo ve boy ölçümlerine dayanmanın sınırlılıklarını ortaya koydu.
Çalışma, aşırı yağlanmanın vücutta nerede bulunduğunun ve kişinin sağlığını nasıl etkilediğinin de dikkate alınması gerektiğini gösterdi.
Araştırmacılara göre yeni tanı çerçevesi, gereksiz tedavi uygulamalarının azaltılmasına ve sağlık açısından daha yüksek risk taşıyan kişilerin erken belirlenmesine yardımcı olabilir.
Bulgular, obezite tanısında tek tip değerlendirme yerine bireysel sağlık durumunu esas alan daha kapsamlı bir yaklaşımın geliştirilmesini destekliyor.
