Yeni bir işe başlayan çalışanlara bazı işyerlerinde “önce deneme süresini tamamla, ardından sigortanı başlatalım” denilebiliyor. Ancak çalışma mevzuatında deneme süresi, sigortasız çalışılabilecek özel bir dönem anlamına gelmiyor.
İşçi fiilen çalışmaya başladığında sosyal güvenlik yükümlülükleri de başlıyor. Üstelik deneme süresinde yalnızca sigorta değil; ücret, hafta tatili ve çalışmaya bağlı diğer haklar da devam ediyor.
Deneme süresi en fazla kaç ay olabilir?
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında iş sözleşmesine deneme kaydı konulabiliyor. Deneme süresi normal şartlarda en fazla iki ay uygulanabiliyor.
Toplu iş sözleşmesinin bulunduğu işyerlerinde ise bu süre dört aya kadar uzatılabiliyor.
Deneme süresinin amacı işverenin çalışanı, çalışanın da işi ve çalışma koşullarını değerlendirmesine imkan sağlamak. Bu süre, çalışanın işçi statüsünü veya sosyal güvenlik haklarını ortadan kaldırmıyor.
Sigorta deneme süresinden sonra başlatılabilir mi?
Hayır. Bir çalışanın yalnızca “deneme süresinde olduğu” gerekçesiyle sigortasız çalıştırılması mümkün değil.
SGK'nın 4A kapsamında çalışanlar için uyguladığı genel kurala göre işverenin sigortalı işe giriş bildirgesini çalışanın işe başlamasından en az bir gün önce Kuruma göndermesi gerekiyor.
İnşaat, balıkçılık ve tarım gibi bazı faaliyet alanlarında bildirim süresine ilişkin özel düzenlemeler bulunuyor. Ancak bu istisnalar da çalışanın deneme süresinde sigortasız bırakılabileceği anlamına gelmiyor.
Deneme süresinde maaş ödenmek zorunda mı?
Deneme süresinin ücretsiz çalışma dönemi olarak değerlendirilmesi de doğru değil.
Çalışan bu dönemde yaptığı işin karşılığında ücret almaya devam ediyor. Çalışılan günlerden doğan ücret, hafta tatili, fazla çalışma ve benzeri işçilik hakları korunuyor.
Bu nedenle “birkaç gün ücretsiz deneyelim” şeklindeki uygulamalar da deneme süresinin hukuki niteliğinden farklı değerlendiriliyor.
Deneme süresinde işten çıkarılabilir mi?
Deneme kaydı geçerli şekilde kararlaştırılmışsa hem çalışan hem de işveren bu süre içerisinde iş sözleşmesini bildirim süresi beklemeden sona erdirebiliyor.
Ancak sözleşmenin sona ermesi, çalışanın o güne kadar hak ettiği ücretlerin ve diğer çalışma haklarının ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.
Örneğin bir çalışan 20 gün çalıştıktan sonra deneme süresi içinde işten ayrılırsa veya işveren tarafından iş sözleşmesi sona erdirilirse, çalıştığı 20 günlük ücret ve buna bağlı hakları korunuyor.
Sigortanın yapılıp yapılmadığı nasıl öğrenilir?
Çalışanlar sigorta kayıtlarını e-Devlet üzerinden kontrol edebiliyor.
e-Devlet'teki “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” ile “4A İşe Giriş Çıkış Bildirgesi” hizmetleri üzerinden işe giriş ve sigortalılık kayıtları incelenebiliyor.
Yeni işe başlayan bir çalışanın özellikle işe giriş kaydını kontrol etmesi, olası eksik veya hatalı bildirimlerin erken fark edilmesini sağlayabilir.
Sigorta kaydı görünmüyorsa ne yapılabilir?
Çalışan, sigorta bildiriminin yapılmadığını veya çalışmalarının eksik bildirildiğini düşünüyorsa bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü veya Sosyal Güvenlik Merkezine başvurabiliyor.
Ayrıca Çalışma Hayatı İletişim Merkezi ALO 170 üzerinden çalışma hayatı ve sosyal güvenlikle ilgili ihbar, şikayet ve başvurular iletilebiliyor.
Uyuşmazlığın niteliğine göre sigortasız geçirilen dönemlerin tespiti için hukuki yollara başvurulması da mümkün olabiliyor.
Deneme süresi emeklilik hesabına dahil edilir mi?
Sigortalı olarak bildirilen deneme süresi, diğer çalışma dönemleri gibi prim gün sayısına dahil ediliyor.
Bu nedenle bir veya iki aylık deneme döneminin sigortasız geçirilmesi yalnızca o günkü sosyal güvenlik hakkını etkilemiyor. Bildirilmeyen günler kişinin toplam prim gün sayısında da eksikliğe yol açabiliyor.
Özellikle emeklilik için prim gününü tamamlamaya çalışan kişiler açısından kısa süreli kayıt dışı çalışmalar dahi ilerleyen yıllarda önem kazanabiliyor.
“Deneme süresi” sigortasız çalışma anlamına gelmiyor
Çalışma hayatında sık karşılaşılan yanlışlardan biri, sigorta başlangıcının deneme süresinin sonuna bırakılabileceğinin düşünülmesi.
Oysa deneme süresi yalnızca iş sözleşmesinin ilk dönemine ilişkin özel bir düzenleme. Çalışanın ücret, sigorta ve çalıştığı günlerden doğan hakları bu dönemde de devam ediyor.
Yeni işe başlayan çalışanların e-Devlet üzerinden işe giriş ve hizmet bilgilerini kontrol etmesi, kayıt dışı çalışmanın erken fark edilmesi açısından önem taşıyor.
